Шинжлэх ухаан Нүүрс ус: Амттай юм идэхэд таргална гэгдэх шалтгаан
  • 2014/09/21
  • 440
  • 20

Та бүхэндээ өмнөх 5 сарын нийтлэлдээ шим тэжээлийн үндсэн таван бодисын нэг болгож нүүрс усыг танилцуулж байсан билээ. Тэгвэл энэ удаагийн нийтлэлдээ уг нүүрс усны талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлахаар бэлтгэлээ.

Нүүрс ус гэж юу вэ?

Нүүрс ус буюу сахарид гэдэг нь байгаль дээр их хэмжээгээр өргөнөөр тархан орших органик бөгөөд ургамлын хлоропластад фотосинтезээр нийлэгжиж, өөх тос, уураг, нуклейн хүчил, гликосид зэрэг бусад органик бодис нийлэгжих урвалын түүхий эд болно1. Нүүрс ус гэгдэх нэрний утга нь анх цэвэр хэлбэрээр гаргаж авсан моносахарид болох глюкоз нь химийн томъёо C6H12O6-оор илэрхийлэгдэж, C6(H2O)6 гэсэн усжсан нүүрстөрөгч гэж бодогдож байсан тул ийнхүү нэрлэгджээ. Дараа нь усжсан нүүрстөрөгч биш гэдэг нь тодорхой болсон ч уг нэр нь үлдсэн юм2. Бас нэгэн номон дээр нүүрс усны талаар дэлхий дээр орших амьд биеэс гаралтай бодис дотроос жингээрээ хамгийн их орших бөгөөд бүх амьд нийлэгжүүлэх чадвартай ч тал хувь нь фотосинтезээр нийлэгждэг гэж тэмдэглэгджээ. Фотосинтез гэдэг нь нарны энергийг химийн энерги болгох урвал бөгөөд ногоон ургамал, замаг, зарим төрлийн бактерт явагдана3.

Нүүрс ус нь хаана оршдог вэ?

Нүүрс ус нь энергийн болон энерги хадгалах, бүтцийн гэсэн үүргээр бүх амьд биед оршино. Амьтны элэг, булчинд гликоген, ургамлын үндсэнд цардуул хэлбэрээр энерги хадгалах үүргээр оршино. Мөн ургамлын бие, ялангуяа ишийг хатууруулж, бэхжүүлэх целлюлоз, модны хатуу шинжийг гаргах лигнин, шавжны гадуурх хатуу бүрхүүлийг үүсгэх китин нь мөн адил нүүрс усны нэг төрөл юм. Та бидний эргэн тойрон ч тэр чигээрээ нүүрс ус гэхэд болно. Танай гэрт байгаа модон эдлэл, цүнхэнд байгаа ном, дэвтэр, гал тогоонд байгаа элсэн чихэр, гурил, будаа, төмс ногоо нь тэр чигээрээ нүүрс ус гэхэд болно.

Нүүрс усны ангилал

Нүүрс усыг гинжин хэлхээнийх нь уртаар нь моносахарид, олигосахарид, полисахарид гэж ангилагдана. Моносахарид гэдэг нь (CH2O)n гэсэн ерөнхий томъёогоор илэрхийлэгдэх бөгөөд n нь ерөнхийдөө 3-6н хоорондох натурал тоо байх ч 9 хүрэх тохиолдол ч байна3. n=3-г триоза, n=4-г тэтроза, n=5-г пентоза, n=6-г хексоза гэнэ. Мөн химийн талаас нь альдехид бүлэг агуулах моносахаридыг альдоз, кетон бүлэг агуулахыг нь кетоз гэнэ. Моносахаридэд амьд биеийн энерги болгон ашиглагдах глюкоз альдохексоз, фруктоз кетохексоз, ДНХ-н хэлхээнд орох рибоз альдопентоз зэрэг багтана. Эдгээр моносахарид нь ихэвчлэн цагираг хэлбэрийн бүтцэд орно. Жишээ нь глюкоз нь цагираг хэлбэрт орохдоо α-глюкоз, β-глюкоз гэсэн 2 өөр бүтцэд орох бөгөөд энэ нь доор дурдагдах полисахаридын шинж чанарт чухал нөлөөтэй юм3.

Уг цагираг хэлбэрийн моносахарид нь хоорондоо гликосид холбоогоор холбогдож, гинжин хэлхээ үүсгэнэ. Хоёр моносахарид холбогдсоныг дисахарид гэх бөгөөд малтоз, целлобиоз, лактоз, сахароз зэрэг орно3.

nitlel2

Мөн 2-20 ширхэг моносахаридын хэлхээг олигосахарид, 20-с дээш гинжин хэлхээг полисахарид гэнэ2,3.  Полисахаридыг шим тэжээлийн талаас нь шингээгддэг, шингээгддэггүй гэж 2 ангилна. Шингээгддэг нь  глюкозын α1-4 холбоогоор холбогдсон гинжин хэлхээ байх бөгөөд үүнд амьтны элэг, булчинд энерги хадгалах үүрэгтэйгээр орших гликоген, ургамлын үндсэнд мөн адил үүрэгтэйгээр орших цардуул багтана. Шингээгддэггүй нь глюкозын β1-4 холбоогоор холбогдсон гинжин хэлхээ бөгөөд зарим төрлийн бактераас бусад хүн амьтан уг холбоог задалж чаддаггүй тул тэжээл болгон шингээж чаддаггүй байна. Тиймээс эдгээр нь ходоодонд шингээгдэлгүй, өтгөн болон гарна. Энэ үедээ ходоод, гэдсэндэх хортой бодисыг шингээж цэвэрлэдэг тул эрүүл мэндэд тустай юм. Үүнд ургамлын эсийн хананд оршиж, ургамлын бат бөх байдлыг хадгалах цэллюлоз, лигнин, шавжны гадуурх хатуу бүрхүүлийг үүсгэх китин зэрэг багтах өгөөд эдгээрийг хоолны мяндас гэнэ1.

Хоолоор идсэн нүүрс ус нь хаашаа явах вэ?

Шингээгддэг нүүрс ус болох цардуул, гликоген болон сахарын төрөл нь α-амилазэ, α-глюкокшидазэ зэрэг задлагч энзимээр задран, моносахарид болоод нарийн гэдэсний ханаар шимэгдэж, судсанд орно. Цусны судсанд ороод бүх биеэр тархаж, эд эсийн энергийн хэрэгцээг хангана. Энергийн хэрэгцээ нь бүрэн хангагдсан ч үлдсэн тохиолдолд өөхний эдэд очиж, өөх тос болон хадгалагдан, дараа нь хэрэглэхээр нөөцөлдөг байна. Иймэрхүү байдлаар амттан доторх сахаридын төрөл нь өөх тос болдог болохоор таргалалтанд нөлөөлдөг юм. Гэхдээ цусны эс, мэдрэлийн эс, тархины эс нь зөвхөн глюкозыг энерги болгон ашигладаг тул идэхгүй байж болохгүй ч, хэтрүүлж идвэл таргалалтанд нөлөөлөх юм.

Ө. Нарандулам

2014.9.21

Эх үүсвэр:
1.  Хүнсний тэжээл судлахуй  「わかりやすい食品機能栄養学」 吉田 勉、 三共出版(株)、 2012
2. Органик хими 「マクマリー有機化学-生体反応へのアプローチ」 柴崎 正勝ら、 (株)東京化学同人、 2009
3. Биохими 「ホートン生化学(第4版)」 鈴木 紘一ら、 (株)東京化学同人、 2008

Сэтгэгдэлүүд ( 20)

  • Adidas NMD Men Women Fur High Classic - 2018/11/04

    Thanks for all of your efforts on this blog. Ellie loves participating in internet research and it's easy to see why. All of us learn all regarding the dynamic tactic you convey effective guidelines through your website and as well foster contribution from website visitors about this point then our favorite princess is undoubtedly studying a lot of things. Have fun with the rest of the year. You are always performing a useful job.

  • adidas stan smith - 2018/11/04

    I definitely wanted to post a quick remark in order to say thanks to you for some of the awesome tips and tricks you are posting on this website. My prolonged internet lookup has at the end of the day been honored with really good content to write about with my two friends. I 'd declare that many of us site visitors actually are unquestionably fortunate to be in a decent network with many marvellous professionals with useful pointers. I feel pretty grateful to have seen your entire site and look forward to really more enjoyable minutes reading here. Thank you again for a lot of things.

  • jordan 1 off white - 2018/11/03

    Thank you a lot for giving everyone an extraordinarily nice opportunity to read articles and blog posts from this blog. It can be very amazing plus jam-packed with a great time for me personally and my office mates to visit your blog at a minimum thrice in one week to learn the fresh guides you have got. And lastly, I am just at all times impressed considering the magnificent points you give. Certain 1 tips in this posting are easily the simplest we've had.

  • golden goose sneakers - 2018/11/03

    I precisely wished to thank you so much all over again. I am not sure what I would have worked on in the absence of these hints provided by you on this field. It had been the depressing dilemma in my position, but being able to see your specialised mode you processed that forced me to jump with contentment. I'm just happier for your advice and as well , hope you know what an amazing job you have been accomplishing instructing people via a site. Most probably you haven't met all of us.

  • Janaya - 2018/11/02

    Right onhit-s helped me sort things right out.

  • harden shoes - 2018/11/02

    I am also writing to make you be aware of of the magnificent experience my friend's girl went through using your webblog. She came to understand such a lot of things, with the inclusion of what it is like to possess an excellent giving heart to have other individuals clearly grasp certain tricky things. You undoubtedly exceeded my desires. I appreciate you for giving these essential, healthy, edifying not to mention fun tips on the topic to Ethel.

  • adidas gazelle - 2018/11/01

    I want to show my thanks to you for bailing me out of this type of instance. After exploring through the the net and finding views which were not pleasant, I thought my entire life was done. Existing minus the answers to the problems you've fixed by way of this review is a critical case, and ones which may have adversely affected my career if I had not noticed your web page. Your personal capability and kindness in maneuvering almost everything was precious. I am not sure what I would have done if I had not come upon such a step like this. I can at this moment relish my future. Thanks for your time very much for the expert and amazing guide. I will not hesitate to refer your blog to any person who ought to have direction on this area.

  • Takeo - 2018/11/01

    That's the pefcret insight in a thread like this.

  • asics running shoes - 2018/11/01

    I'm writing to let you know what a brilliant encounter my friend's girl experienced checking your web site. She noticed several pieces, not to mention how it is like to possess a great giving mood to get the others easily learn chosen hard to do subject areas. You actually exceeded people's expectations. Thank you for delivering such informative, healthy, edifying and easy tips about your topic to Kate.

  • pandora bracelet - 2018/10/31

    I and also my buddies were found to be analyzing the good information and facts located on your website while immediately I had a terrible suspicion I had not thanked the site owner for them. Most of the guys were definitely as a result stimulated to see them and now have sincerely been making the most of them. We appreciate you really being considerably kind and for picking out this kind of very good subject matter millions of individuals are really desperate to know about. My very own sincere regret for not saying thanks to sooner.

  • Adidas Originals NMD R_1 Runner Primeknit Womens Running Shoes Black/Pink - 2018/10/30

    I enjoy you because of your entire labor on this website. Debby take interest in engaging in internet research and it's really easy to understand why. A lot of people hear all of the compelling ways you render great items by means of this web site and therefore inspire response from website visitors on the area so our own girl is truly becoming educated a lot. Have fun with the remaining portion of the new year. You're conducting a dazzling job.

  • balenciaga sneakers - 2018/10/29

    Thanks a lot for giving everyone such a spectacular possiblity to read in detail from this blog. It is usually very good and stuffed with a great time for me and my office friends to search your blog at minimum thrice a week to read the latest secrets you will have. And lastly, we are at all times satisfied with the mind-boggling opinions you serve. Selected 1 areas in this post are rather the most suitable I've had.

  • golden goose - 2018/10/29

    Thanks so much for providing individuals with such a superb opportunity to read from here. It is often so good plus packed with a great time for me and my office peers to search the blog at a minimum thrice every week to see the newest items you will have. And indeed, I am also always fascinated with your exceptional points served by you. Certain 1 facts in this post are in fact the simplest I have ever had.

  • nike max - 2018/10/28

    Thank you for all of the labor on this website. Ellie takes pleasure in doing research and it's really easy to see why. A lot of people hear all regarding the lively method you make priceless techniques on this blog and even invigorate participation from website visitors on this area then our daughter has always been discovering a great deal. Take advantage of the remaining portion of the year. You are doing a superb job.

  • cheap jordans - 2018/10/27

    I am also commenting to let you understand of the impressive experience my friend's daughter found reading your web page. She picked up lots of things, with the inclusion of what it's like to possess a marvelous helping character to get other individuals with ease fully grasp certain hard to do matters. You really surpassed readers' expectations. Thank you for supplying such practical, dependable, explanatory as well as cool tips on the topic to Gloria.

  • hyperdunks - 2018/10/26

    I as well as my friends were found to be digesting the nice techniques on your site and then all of a sudden developed a terrible feeling I had not expressed respect to the web site owner for those tips. My young boys happened to be for this reason glad to learn all of them and have now absolutely been making the most of them. We appreciate you really being so accommodating and also for considering certain impressive resources millions of individuals are really desirous to discover. My personal sincere apologies for not saying thanks to you sooner.

  • Adidas NMD XR1 Classic Colormatch - 2018/10/25

    My wife and i have been really ecstatic when John could complete his researching via the ideas he got from your web site. It's not at all simplistic to simply happen to be giving freely techniques that many most people could have been trying to sell. And we recognize we have got the blog owner to thank for this. The explanations you made, the simple web site menu, the friendships your site give support to foster - it's many incredible, and it's really facilitating our son and us know that the idea is exciting, and that is truly mandatory. Many thanks for all the pieces!

  • kyrie 3 - 2018/10/25

    Thank you for your whole work on this blog. My aunt takes pleasure in working on research and it's really easy to see why. My spouse and i learn all regarding the dynamic manner you produce helpful guidance on the website and as well as recommend response from other individuals on the subject matter plus our favorite girl is in fact understanding a whole lot. Have fun with the remaining portion of the new year. You are doing a terrific job.

  • Үл үзэгдэх ертөнцийн гайхамшиг цуврал №1- “Эс бол микро үйлдвэр”- – ИХ НҮДЭН - 2017/04/10

    […] protein) гүйцэтгэнэ. Гольджийн аппарат нь дээрхээс гадна нүүрс ус үйлдвэрлэх гуравдагч үйлдвэр […]

  • Эрүүл амьдралын эгэл нууц | ИХ НҮДЭН - 2016/03/03

    […] нэгдэл болдог юм. Дэлгэрэнгүйг манай сайтын нийтлэлээс уншиж сонирхоно […]

Санал болгож байна

© 2018 | Ихнүдэн