Нягтаршилт ба түүний нѳлѳѳ

 Олны хѳл бужигнасан газар бид ѳѳрийн эрхгүй ядарч тавгүйтэх тохиолдол олон биз ээ. Хүн ам тѳвлѳрсѳн нягтаршил ихтэй газраас хүлээн авах стресс ч олон бий. Гадаад орчны нѳлѳѳ бидний амьдралд томоохон ѳѳрчлѳлтийг авчирч байдаг. Олон хүн чихэлдсэн автобусанд суух зэрэг нь багахан хэмжээгээр биднийг стрессдүүлж, ѳѳрчилж байдгийг үгүйсгэхгүй. Тэгвэл хүмүүс бидэнд ийнхүү нѳлѳѳлѳх нягтаршилт нь амьд амьтдад олон тѳрлѳѳр нѳлѳѳлдѳг ба бидний тѳсѳѳлѳшгүй ѳѳрчлѳлтүүдийг авчирдаг байна.

 Амьтдын сүрэг тодорхой хэмжээний газарт, тогтсон тоо толгойтоогоор оршиж тухайн тѳрѳл зүйлийнхээ чанарыг хадгалж байдаг байна. Тухайн бодьгалын тоо олшрох буюу сүргийн нэгж биeийн тоо толгой тогтсон хэмжээг даваад ирмэгц, тухай сүрэгт ѳѳрчлѳлт болон хэвийн бус үзэгдлүүд бий болж эхэлдэг байна. Тухайн ѳѳрчлѳлтүүдийг хэд хэдэн жишээгээр тайлбарлъя.

Хулганы нэг тѳрѳл зүйл дээр хийсэн туршилт

mice   Судлаачид нэгэн тѳрлийн хулгана дээр нягтаршилтаас үүдэх нѳлѳѳг үзэх зорилготойгоор хоол тэжээл бүрэн хангагдсан нэгэн торонд олон тооны хулганыг оруулжээ. Уг тор нь 2 ѳрѳѳнѳѳс бүтэх ба сүрэг дотор тухайн нэг ѳрѳѳний тѳлѳѳх тэмцэл эр хулгануудын хооронд явагджээ. Ѳрсѳлдѳѳнѳѳр нэг эр хулгана шалгарч 2 ѳрѳѳний нэгийг эзэгнэж эхэлсэн ба бусад хулганууд нь үлдсэн нэг ѳрѳѳнд чихцэлдэн сууж эхэлсэн байна. Үүний үр дүнд үлдсэн нэг ѳрѳѳн дэхь нягтаршилт ѳсч хэвийн хэмжээнээс ихэссэн ба үүнээс үүдсэн хэд хэдэн ѳѳрчлѳлтүүд тус ѳрѳѳнд ажиглагджээ.

・Нэг эр хулганад 4-ѳѳс 5-н эм хулгана ноогдох тул зарим эр хулганууд эм хулгана мэт аашилж эхлэв. Ингэснээр тэд ялагч хулганы ѳрѳѳ буюу бүсэд нэвтэрч чадах байна. Гэвч нэвтэрсэн ч тэд хэзээ ч ялагчийг дийлэхгүй тул эмэгчинжиж эхэлжээ. (Эм болоод ч хамаагүй үр удмаа үлдээх гэсэн зорилготойгоор ѳѳрчлѳгдѳж эхэлсэн гэж одоогоор тайлбарлагдаж байгаа.)

・”АТАМАН” хулгана бий болов. Ялагдагсад дунд “АТАМАН” хулгана бий болж бусад хулгана руу дайран хороож, уцаарлах авир гаргаж эхлэв. Гэвч бас л ялагч хулганыг дийлэхгүй тул нѳгѳѳ ѳрѳѳ рүү орж зүрхлэхгүй байв.

・Нягтаршлаас үүдэн эмэгчин хулганууд үргүйдэх буюу хээлтэж чадахаа болив.

・Хээлтэх эмэгчин хулганууд байв ч зулзаганууд тѳрснѳѳс хойш удалгүй үхэж эхлэв.

Ялагч хулганы үүсгэсэн нягтаршлаас уг ѳѳрчлѳлтүүд гарчээ. Үүнээс гадна хээрийн оготнуудын дунд, сүргийн тоо олшроод ирэхээр нийтээрээ амиа хорлох үзэгдлүүд ч гэсэн явагддаг тухай эрдэмтэд аль хэдий нь нотолсон байна. Уг нягтаршлын тухай онол нь 1920 онд Паул гэх эрдэмтний дрозофиль ялаан дээр хийсэн туршилтаар анх нээгджээ. Энэхүү нягтаршлаас үүдэх ѳѳрчлѳлт нь шавжин дээр ихээхэн үзэгддэг байна.

Жишээ нь: Царцаан сүргийн тоо толгой ѳсѳх тусам урт том далавчтай царцааны тоо ѳсч эхлэнэ гэж тайлбарлагдаж байна. Учир нь нягтаршил буюу тоо толгойн ѳсѳлтийг дагаад идэх хоол хүнс , газар нутгийн хэмжээ багасах тул сүргээсээ гарж, ѳѳр орчин руу нисэхэд амар болохуйцаар урт далавчтай тѳрѳл зүйлүүд ихсэж эхэлдэг байна. Энэхүү үзэгдэл нь бидний мэдэх хүр хорхой, усан мандал дээгүүр явагч хорхой болон бамбай хорхойн тѳрлүүд дээр ч мѳн адил илэрдэг гэнэ.

 

134536312335413218883Mamestra.brassicae

(Зурагны тайлбар : Царцаа болон хүр хорхой.)

d0163696_12454831Wasserläufer_bei_der_Paarung_crop

(Зурагны тайлбар : Бамбай хорхой болон усан дээгүүр гулгагч хорхой.)

 Ийнхүү хүмүүс бидэнд нѳлѳѳлѳх нѳлѳѳ амьтад дээр ч гэсэн нѳлѳѳлдѳг ба зүйл зүйлийн онцлогоос хамаарч нѳлѳѳ нь ѳѳр ѳѳр гардаг байна. Эдгээр нь амьд амьтдын байгалийн шалгарлыг даван гарах нэгэн тѳрлийн хувьсал ба орчиндоо дасан зохицох чанарын нэг хэлбэр билээ.

 

Эх сурвалж

http://ja.wikipedia.org/wiki/密度効果

http://ja.wikipedia.org/wiki/相変異_(動物)

Болон Шиншү их сургуулийн ХАА факультeтийн багш Накамурагийн “Hягтаршил ба түүний нѳлѳѳ” хэмээх хичээлийн агуулга дээр тулгуурласан болно.

 

Шиншү их сургууль

ХАА факультeт 2-р курсын оюутан Б.Оргил

2015/02/09

Хуваалцах
About Uguumur Itgel 98 Articles
IHI корпорацид инженер, Механик инженер мэргэжилтэй, Уг веб хуудасны техник хариуцсан дэд ахлагч, эгэл даруу нэгэн :)

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*