Шинжлэх ухаан Хавдрын тулгуур эс
  • 2015/05/21
  • 256
  • 14

 Өнөө үед дэлхий дээр маш олон хүнийг зовоон шаналгаж үхэлд хүргэж буй өвчний нэг бол хорт хавдар юм. Энэхүү аймшигт өвчний эсрэг эмийн судалгаа нь 100 орчим жилийн түүхтэй. Гэвч одоог хүртэл хорт хавдрыг бүр мөсөн устгаж чадах эм олдоогүй л байна. Жишээ нь элэгний хорт хавдартай нэгэн өвчтөн эмчилгээ хийж, рентгэнээр нөгөөх хорт хавдрыг арилсан байхыг ажиглаад эмээ зогсоов. Үүнээс ердөө л 8 сарын дараа өнөөх хавдар нь өмнөхөөс гурав дахин томроод зогсохгүй уушгируу хүртэл үсэрч хүндэрсэн байв. Бас нэг жишээг цусны хорт хавдрын эм иматиниб дээр дурдаж болох юм. Уг эм нь тухайн үед маш аюултай өвчний нэг байсан архаг миололейкоз (Chronic myelocytic leukemia: Цусны хорт хавдрын нэг төрөл) эмчлэхэд амжилт олсон юм. Гэвч нэгэн туршилтаар уг эмийг 2 жилийн турш хэрэглээд эрүүл болсон өвчтөн дунд эмийн хэрэглээг зогсоож үзсэн байна. Эмийн хэрэглээг зогсооход өвчтөний 60 хувьд эргэн хавдар илэрсэн байна. Ийнхүү эмчилсэн ч бүр мөсөн дарагдахгүй, мөн дахин илрэхдээ өмнөхөөсөө илүү хор хөнөөлтэй болдог нь хорт хавдрын аймшигтай шинж чанар юм.

 Тэгвэл яагаад хавдар бүр мөсөн эмчлэгдэхгүй байна вэ? Энэ асуултанд хариулахын тулд хавдрын эм гэж юу байдаг талаар тайлбарлая. Дэлхий дээр хавдрын эсрэг бодис, хавдрын эм гэсэн нэршилтэй бодис маш олон байдаг. Гэхдээ эдгээр бодис нь бүгд хавдрын эс гэсэн зүйл дээр очиж үйлчилдэг эм биш юм. Энэ нь зүгээр л маш хурдтайгаар хуваагдалд орж байгаа эсүүдийг устгах бодис юм. Дашрамд дурдахад хавдрын эс нь зогсолтгүй хуваагдалд орж байдаг эс юм.

 За ингээд гол асуудал болох эдгээр бодисууд хорт хавдрыг бүр мөсөн эмчилж чадахгүй байгаа шалтгааныг тайлбарлая. Үүний хариулт нь хавдар судлаачдын анхаарлын төвд байгаа хавдрын тулгуур эс юм. Өмнө нь хавдар судлаачид хавдар бол яг нэг төрлийн эсийн бөөгнөрөл гэж үзэж байсан бол сүүлийн үед хавдар нь тулгуур эстэй бөгөөд үүнээс бусад эс нь үүсэж байна гэж үзэж эхлэх болсон юм. Хавдрын эмчилгээний үеэр хавдрын эс үхэж алга болсон ч эмчилгээ дуусмагц дахин сэдэрч, өөр бусад эрхтэн лүү үсэрч хүндэрдэг гол шалтгаан нь энэхүү тулгуур эс юм.

2

Зураг 1. Хавдрын эсрэг эмийн эмчилгээ

 Тэгвэл яагаад хавдрын тулгуур эс нь эмэнд тэсвэртэй вэ? Энэ асуултанд маш энгийн хариулт өгсөн хүн бол Кюүшюү их сургуулийн профессор Накаяма Кэичи гуай юм. Уг хариулт нь хавдрын тулгуур эс G0 үед нойрсож байгаа гэсэн хариулт байсан юм. Тэгвэл G0 (G нь gap гэсэн үгээс үүдэлтэй бөгөөд завсар зай гэсэн утгатай.) үе гэж юу вэ? Үүнийг тайлбарлахын тулд эхлээд эсийн мөчлөгийг тайлбарлах хэрэгтэй болов уу? Эс нь хуваагдахын тулд G1 үеэс S (нийлэгжлийн), G2, M (хуваагдлийн) үеүүдийг дамжин хуваагдаж эргээд G1 үе дээрээ ирнэ. Үүнийг эсийн мөчлөг гэх бөгөөд арьсны эс, хавдрын эс зэрэг эрчимтэй хуваагдал явагддаг эсүүдэд голдуу үзэгдэнэ.

1Зураг 2. Эсийн мөчлөг

 

 Харин биеийн ихэнхи эс G1 үеэс G0 буюу хөдөлгөөнгүй үе рүү гарч хуваагдлаа зогсоож амарч байдаг юм. G0–д байгаа эс нь хуваагдах шаардлагатай болсон үедээ л эргээд G1 үе рүү ордог байна. Хавдрын тулгуур эс нь энэхүү G0 үед байгаа юм. Тэгтэл одоо хэрэглэгдэж байгаа хавдрын эмнүүд нь хуваагдал явагдаж буй G1, S, G2, M үе буюу эсийн мөчлөгт л үйлчилдэг юм. Тиймээс G0 үед байгаа нөгөөх хавдрын тулгуур эсэд үйлчлэхгүй байгаа юм.

3

Зураг 3. Хаврын эсрэг эс үйлчилж байгаа хэсэг

 Тэгвэл энэхүү тулгуур эстэй хэрхэн тэмцэх вэ?

 Дээр дурдсан Накаяма гуай нь хавдрын тулгуур эс G0 үед байгаа гэдгийг тайлбарлаад зогсохгүй, үүнийг устгах аргын талаар нэгэн санаа гаргасан юм. Тэр нь хавдрын тулгуур эсийг бүгдийг нь G0 үеэс нь сэрээж, эсийн мөчлөг рүү түлхэн орууж, бусад хавдрын эсийн адил устгая гэсэн санаа юм. Накаяма нар нь хавдрын тулгуур эс убиквитинлигазэ Fbxw7 (Ubiquitinligaze: убиквитинжуулах энзим)-ны үйлчилгээний дүнд G0-д үлдэж байгааг мэдсэн юм. Убиквитинлигазэ Fbxw7 нь c-Myc-ийг убиквитинжуулж, убиквитинжуулагдсан c-Myc нь протеасомын (proteasome: уураг задлах машин) үйлчиллээр задралд орно. c-Myc нь эс дотор олшрохоороо эсийг олшруулах дохио болж G0-оосоо гарч, G1-рүү ордог байна. Өөрөөр хэлбэл хавдрын тулгуур эс G0-д үлдэхийн тулд энэхүү c-Myc-ийг задлахгүй бол болохгүй юм. Харин тус үүргийг Fbxw7 гүйцэтгэнэ. Тиймээс энэхүү Fbxw7-ны үйлчилгээг саатуулдаг бодис нь хавдрын тулгуур эсийг G0-оос хөөн гаргаж, эсийн мөчлөгт ороход нь хавдрын эсрэг эмээр дарж авах юм.

4

Зураг 4. Fbxw7-г саатуулсны дараа

 Гэхдээ үүнд нэгэн асуудал гарч ирсэн нь Fbxw7-ны үйлчилгээг саатуулахад хавдрын үсрэлт нэмэгдсэн юм. Fbxw7 нь c-Myc-аас гадна Notch-ийн үйлчилгээг саатуулдаг байна. Notch нь CCL2 хемокиныг (chemokine: дохиог нэг эсээс нөгөө эс рүү дамжуулах бодис) олшруулдаг бөгөөд, энэ нь хавдрын ничийг олшруулах дохио болдог байна. Хавдрын нич (niche cell: хүрээлэх эс) гэдэг нь хавдрын эсийн эргэн тойронд оршиж, нэг ёсны хамгаалж байдаг эсийн бөөгнөрөл юм. Накаяма нар нь уг хавдрын ничийг олшруулах дохио болдог CCL2 хемокины ресэпторыг (receptor: дохио бодисыг хүлээн авч мэдээллийг дамжуулах уураг) саатуулах эм нь хавдрын үсрэлтийг бууруулдгийг олж тогтоожээ.

5

Зураг 5. Хавдрын нич эс

 Жич дурдахад энэ удаагийн нийтлэл нь зөвхөн хавдрын эмийн эмчилгээний талаар бөгөөд үүнээс гадна мэс заслын, туяаны гэх мэт эмчилгээ явагдаж байгаа. Одоогийн байдлаар хавдрын эмчилгээ нь ихэвчлэн мэс заслын аргаар явагддаг бөгөөд эм нь ихэвчлэн мэс заслын дараа дахин сэдрэх, үсрэх зэргээс сэргийлэх маягаар хэрэглэгдэж байгаа бололтой.

Ө.Нарандулам

2015.5.21

Ашигласан материал:

  1. Takeishi et al., Cancer Cell, 23, 347-361 (2013)
  2. Yumimoto et al., J. C. I., 125 (2), 621-635 (2015)
  3. http://www.jst.go.jp/pr/announce/20130319/#YOUGO1
  4. http://www.kyushu-u.ac.jp/pressrelease/2015/2015_01_03.pdf
    1, 2 нь Накаяма нарын шинжлэх ухааны сэтгүүл дээр хэвлэгдсэн судалгааны ажил, 3, 4 нь Япон веб сайт дээрх судалгааны тайлан. Зурагны эхийг эндээс авав.

 

Сэтгэгдэлүүд ( 14)

  • Andie - 2018/11/20

    I can't bevleie I've been going for years without knowing that.

  • Jaelyn - 2018/11/17

    You're on top of the game. Thanks for shraing.

  • golden goose sneakers - 2018/11/05

    I am also writing to make you understand what a really good experience my daughter enjoyed using your web site. She learned lots of issues, most notably what it is like to have a wonderful giving mood to have most people completely understand a variety of impossible issues. You really exceeded our expectations. Thanks for producing such essential, trusted, edifying not to mention easy tips about this topic to Emily.

  • nike basketball shoes - 2018/11/03

    I wish to express some thanks to you for bailing me out of this particular challenge. After exploring throughout the world wide web and coming across principles which were not productive, I believed my life was over. Being alive devoid of the solutions to the issues you've resolved as a result of your good guide is a critical case, and the ones that might have adversely damaged my entire career if I hadn't noticed your blog post. That skills and kindness in dealing with all areas was priceless. I don't know what I would've done if I hadn't discovered such a thing like this. I'm able to at this point look ahead to my future. Thanks for your time very much for the specialized and effective help. I will not hesitate to propose your web site to anybody who would like assistance on this situation.

  • Adidas Originals NMD XR1 Black White - 2018/11/03

    I want to get across my respect for your kind-heartedness supporting all those that require help on in this matter. Your real dedication to getting the message all around had been extremely valuable and have in most cases empowered others like me to attain their endeavors. Your personal informative guideline entails a whole lot to me and even further to my colleagues. With thanks; from each one of us.

  • golden goose sneakers - 2018/11/01

    I precisely wished to appreciate you yet again. I am not sure the things I could possibly have created in the absence of the entire recommendations revealed by you relating to such a field. It was before a intimidating setting for me personally, but being able to see a new specialised avenue you managed the issue forced me to leap over happiness. Extremely grateful for the guidance and as well , trust you find out what a powerful job you were carrying out teaching the rest through the use of a site. I know that you haven't met any of us.

  • air jordan shoes - 2018/10/31

    I really wanted to construct a simple message to say thanks to you for all of the marvelous points you are placing on this website. My long internet search has now been recognized with sensible suggestions to talk about with my good friends. I 'd claim that we site visitors are extremely endowed to dwell in a fabulous network with many outstanding individuals with insightful tips. I feel somewhat lucky to have discovered your entire webpages and look forward to many more awesome moments reading here. Thanks once more for a lot of things.

  • adidas outlet online - 2018/10/30

    I actually wanted to send a small remark to say thanks to you for those stunning tips and hints you are giving at this website. My long internet look up has at the end of the day been compensated with high-quality ideas to share with my good friends. I 'd express that many of us readers actually are undoubtedly fortunate to live in a magnificent network with many brilliant individuals with great concepts. I feel really grateful to have used the weblog and look forward to really more fabulous minutes reading here. Thanks a lot once more for everything.

  • air max - 2018/10/29

    I must convey my passion for your generosity in support of women who must have assistance with the field. Your real commitment to passing the message across appears to be especially productive and have continually permitted men and women like me to achieve their ambitions. Your own important help and advice implies so much to me and especially to my office colleagues. Best wishes; from all of us.

  • adidas ultra boost 3.0 - 2018/10/29

    My wife and i have been so joyous Peter managed to deal with his preliminary research through the entire ideas he was given from your very own weblog. It's not at all simplistic to simply be giving out tips that many other people may have been trying to sell. So we remember we've got you to be grateful to for that. The type of explanations you have made, the straightforward blog navigation, the relationships you can make it easier to instill - it's mostly superb, and it is making our son in addition to our family consider that that subject is fun, which is particularly mandatory. Thank you for the whole thing!

  • nike max - 2018/10/28

    My husband and i were now happy Edward managed to finish off his researching through the precious recommendations he was given out of your site. It's not at all simplistic just to find yourself giving for free information that many people today may have been making money from. And now we do know we now have you to appreciate for that. These explanations you have made, the simple website menu, the relationships you can assist to create - it is everything wonderful, and it is making our son and us recognize that that concept is amusing, and that is seriously pressing. Thanks for everything!

  • adidas ultra boost uncaged - 2018/10/28

    I am writing to make you know of the awesome discovery my cousin's girl enjoyed going through your blog. She even learned too many things, which included what it is like to possess a wonderful teaching spirit to make certain people easily understand specified tricky subject matter. You undoubtedly surpassed readers' expected results. Many thanks for supplying those beneficial, dependable, revealing and in addition unique tips on your topic to Ethel.

  • ferragamo belts - 2018/10/26

    I enjoy you because of your own labor on this site. My daughter really likes engaging in investigation and it is obvious why. My partner and i hear all regarding the compelling ways you offer rewarding thoughts via your website and in addition boost participation from people on this article so our favorite girl is truly learning a lot. Have fun with the remaining portion of the new year. You're the one doing a fantastic job.

  • zx flux - 2018/10/25

    Thanks a lot for giving everyone an exceptionally spectacular possiblity to read critical reviews from here. It is always so good and as well , stuffed with fun for me and my office acquaintances to visit your website not less than 3 times every week to learn the newest stuff you have got. And of course, I'm so actually amazed concerning the awesome creative concepts you serve. Some two points in this posting are essentially the finest I have had.

Санал болгож байна

© 2018 | Ихнүдэн