Инфляцийн төлөө

Weg zum Ziel

Бид өмнөх нийтлэлээрээ төв банк инфляцийг тогтвортой тоонд барихын тулд бодлогын хүүгээр дамжуулан зах зээл дэх мөнгөний нийлүүлэлтийг зохицуулдаг талаар нийтэлсэн билээ. Харин энэ удаад “Инфляцийг онилох мөнгөний бодлого”-н талаар нийтлэхийг зорилоо.

Юуны өмнө төв банк нь арилжааны банкнаас ялгаатай нь ашгийн төлөө бус нийгмийн эрх ашиг, улс орны эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангах эрхэм үүрэгтэй. Оршин тогтнохын үндэс нь ард иргэдийн итгэл мөнөөсөө мөн. Хэрвээ ард иргэд нь төв банкиндаа итгэхгүй бол хэн ч үндэсний мөнгөн тэмдэгтээрээ гүйлгээ хийхгүй. Тиймээс хариуцлагатай байж, олон нийтэд ил тод, нээлттэй бөгөөд бодит үр дүн авчирахуйц бодлого явуулахыг эрхэм болгодог. Орчин үед “Инфляцийг онилох мөнгөний бодлого” нь төв банкны гол мөнгөний бодлогын хэрэгсэл болж байна.

  Тэгвэл, “Инфляцийг онилох мөнгөний бодлого” гэж юу вэ?

Thomas Laubach, Rick Mishkin (Колумбын Бизнесийн Сургуулийн Профессор) болон Adam Posen нарын тодорхойлолт:

Зорилтот инфляцийн түвшинг төв банкнаас тодорхойлж, олон нийтэд зарладаг. Ингэснээр ирээдүйд үүсэх хэт өндөр инфляциас сэргийлж, урт хугацааны турш эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангах бодлого юм.

  Инфляци гэдэг нь бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний үнийн ерөнхий түвшин өсөх үзэгдлийг хэлнэ. Энгийнээр хэлбэл та өнөөдөр халаасанд буй мөнгөөрөө нэг талх авдаг байсан бол маргааш нь инфляци өссөнөөр таны өнөөх мөнгө талх авч хүрэхгүй мөнгө болж хувирахыг хэлнэ.

  “Инфляцийг онилох мөнгөний бодлого” хэрэгжих тулгуур зарчимд бол Инфляцийн зорилт”-н талаар олон нийтэд мэдэгдэл хийдэг байх нь чухал. Өөрөөр хэлбэл олон нийттэй харилцах гэсэн үг. Rick Mishkin нь 2000 онд “What should central banks do?” гэсэн бүтээлдээ төв банкны ил тод байдал болон олон нийттэй харилцах хэсэг хичнээн чухал болохыг тайлбарласан байдаг.

1997 оноос хойш дэлхий нийт “Инфляцийг онилох мөнгөний бодлого”-г хэрэгжүүлж эхэлснээс хойш санхүүгийн зах зээл болон олон нийттэй харилцах харилцаа улам чухал болж ирсэн. Учир нь олон нийттэй харилцах замаар зах зээлийн хүлээлтийг бий болгох, улмаар хүлээлтийг удирдах боломж бүрддэг байна. Тиймээс төв банкны бодлого, түүний үр дүнгээс үүсэх ард иргэдийн таамаг хоорондоо уялдаа холбоотой байх хэрэгтэй. Ард иргэдийн итгэлийг олж авснаар мөнгөний бодлого илүү үр өгөөжтэй байж чадна. Япон улсын хувьд л гэхэд төв банк нь Засгийн Газартайгаа хамтран инфляцийг 2%-д хүргэх зорилтыг тавиад байгаа билээ. Эдийн засаг нь 20-иод жилийн турш дифляцитай байсан Япон улсын хувьд ийнхүү 2%-д хүргэх зорилтыг ард иргэддээ зарласнаар уг мэдээллийн дагуу ард иргэдийн хэрэглээ дагаад өсч байгаа юм. Учир нь ирээдүйд юмны үнэ өсөх учир одоо худалдан авалт хийх нь ашигтай. Энэ бол төв банк болон ард иргэдийн хоорондох үнэн зөв мэдээллийн хооронд үүсэх амьд харилцаа билээ.

   “Инфляцийг онилох мөнгөний бодлого” судлагдсан байдлаас сонирхуулъя.

   Bernanke (1999) нь урт хугацаанд төв банкны нөлөөлж чадах цор ганц макро эдийн засгийн үзүүлэлт бол инфляци бөгөөд ажил эрхлэлт гэх мэт бусад эдийн засгийн үзүүлэлтүүдэд бараг нөлөөгүй болохыг харуулсан.

Brenanke  Америкийн эдийн засагч. 2006-2014 оны хооронд Америкийн Нэгдсэн Улсын төв банк болох Холбооны Нөөцийн Банкны ерөнхийлөгчөөр ажилласан.

 Mishkin (2004) хөгжиж буй орны хувьд Инфляцийг онилох мөнгөний бодлого”-г ашиглах боломжийг Бразил, Чили улсын туршлагад үндэслэн судалсан.

Frederic Mishkin   Колумбын Бизнесийн Сургуулийн Профессор. 2006 оноос 2008 оны хооронд Холбооны Нөөцийн Системийн Удирдах Зөвлөлийн гишүүн байжээ.

 “Инфляцийг онилох мөнгөний бодлого”-н цар хүрээ

  Инфляцийг онилох мөнгөний бодлого”-г хэрэгжүүлж буй төв банкуудын тоо 1990-ээд оноос хойш үлэмж хэмжээгээр нэмэгдэж байна.

  • Хөгжингүй орнууд: Шинэ Зеланд, Канад, Их Британи, Авсрали, Испани, Швед, Израйль
  • Хөгжиж буй орнууд: Чили, Мексик, Польш, Бразил, Өмнөд Африк, 
Колумб, Чех, Унгар, Перу, Филиппин, Өмнөд Солонгос, 
Тайланд, Финлянд болон Латин Америкийн орнууд

   Хэрвээ төв банк нь олон нийтэд ил тод бус, Засгийн Газраасаа тусдаа шийдвэр гаргах эрхгүй, хэлсэн амандаа хүрдэггүй байвал яах вэ?

  Энэ нь маш их аюултай. Эдийн засгийн хүндхэн үед иргэд болон хөрөнгө оруулагчид тухайн улсын төв банкинд итгэх итгэлээ алдана. Тиймээс хөрөнгө оруулагчид санхүүгийн хохирол амсахгүйн тулд аль болох хурдан хугацаанд хөрөнгөө татаж, иргэд нь үндэсний мөнгөн тэмдэгтээ ашиглахаас айж, гадны мөнгөн тэмдэгтийг ашиглах эсвэл гадны банкинд мөнгөө хадгалуулна. Ингэснээр тухайн улсын мөнгөн тэмдэгтийн үнэ цэнэ буурч, зүгээр үнэгүй цаас болно. Улмаар эдийн засаг тэр чигтээ хямрах маш том эрсдлийг дагуулж байдаг. Энэ нь “Үндэсний мөнгөн тэмдэгт” тогтворгүй болно гэсэн үг. Жишээ нь 2008 онд Зимбабве улсад 25 сая доллар нь 1 aм.доллартай тэнцэж байжээ. 100 тэрбум доллараар 3 өндөг авч байв.

image

image

      Үндэсний мөнгөн тэмдэгтийн тогтвортой байдал гэдэг нь тухайн улсын мөнгөн тэмдэгт худалдан авах чадвараа хадгална гэсэн үг. Халаасандаа буй мөнгөө цаас болчих вий гэсэн айдасгүйгээр мөнгөө хадгалуулж, хөрөнгө оруулалт хийж, түүнээсээ тогтмол ашиг олж байхыг хүсэх нь хэн бүхний хүсэл билээ. Үндэсний мөнгөн тэмдэгт тогтвортой байснаар ард иргэд, хувь хүн, албан байгууллага ирээдүйдээ итгэлтэй байж мөнгөний бодлого биеллээ олно. Бодлогын хэрэгжилтийн үр дүнд, улс орны эдийн засаг макро түвшинд ахих нь гарцаагүй.

Монгол Банкны тухай

          Манай улсын хувьд, Монгол Банкнаас олон нийтэд ил тод байхын тулд хэвлэмэл бүтээгдэхүүн, статистик мэдээллийг цахим хуудсаараа дамжуулан нийтлэхээс гадна хэвлэл мэдээллээр банкны үйл ажиллагаатай холбоотой мэдээллийг сар жилийн давтамжтайгаар цацдаг байна. Статистик мэдээллээс валютийн ханш, алтны үнэ, төв банкны үнэт цаасны хүү, инфляци зэрэг эдийн засгийн чухал тоо үзүүлэлтийг харж болохоос гадна мөнгө, санхүүгийн товчилсон тайлан, арилжааны банкуудын тайлан, санхүүгийн салбарын тоймтой танилцаж болно. Монгол Банкны уламжлалт хэвлэмэл бүтээгдэхүүн болох “Жилийн тайлан”, “Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар тухайн онд баримтлах үндсэн чиглэлийн төсөл”, “Монгол Банкны судалгааны ажил”, “Санхүүгийн тогтвортой байдлын тайлан” зэргийг хэвлүүлэн УИХ, Засгийн Газрын гишүүд, төрийн байгууллагууд, арилжааны байгууллагууд, их, дээд сургууль, номын сангуудад хүргүүлдэг. / Жишээ болгож “Монгол Банкны 2013 оны ажлын тайлан”-г ашигласан материалд хавсаргав. / Мөн Монгол Банкны цахим хуудас сүүлийн жилүүдэд маш их шинэчлэл хийгдэж байна. Цахим хуудсанд Монгол Банкны талаарх бүхий л мэдээ мэдээллийг Англи, Монгол хэлээр сонирхох боломжтой. Мөн “Эдийн засгийн толгой”, “Гадаад секторын мэдээлэл” зэрэг дэд цэсүүдийг шинээр үүсгэж ажиллаж байна.

2013tailan undsen chiglel

                                                                                       Эх сурвалж : Монгол банк

Мөн оюутан залуусын дунд судалгааны ажил зэрэг тэмцээн уралдаан, ЕБС-иудад танин мэдэхүйн өдөрлөгүүдийг зохион байгуулдаг. Үүний дээр төв банкны талаарх анхан шатны мэдлэгийг бага наснаас нь эхлэн хүүхдийн сэтгэхүйд нийцсэн хүүхэлдэйн киногоор дамжуулан цэгцтэй заадаг нь ирээдүйн боловсон хүчинд үнэтэй хувь нэмэр оруулж байна. Эдийн засгийн мэдлэг нимгэн нэгэн ч олон нийтийн телевиз радио, ном товхимол, сонин сэтгүүлээс үнэн зөв мэдээллийг авах хэрэгтэй. Цаашдаа хэнд ч ойлгомжтой байх хэлбэрээр мэдээллийг цаг алдалгүй хүргэж байвал ард иргэдийн дуу хоолой ч бодитойгоор төв банкинд хүрч чадах болов уу.

     Төгсгөлд нь, Монгол улсын иргэд бид хаана ч хэзээ ч үнэн зөв мэдээллийг цаг тухайд нь авч, ил тод байдлыг шаардаж, өөрийн санал бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх нь ардчилсан нийгэмд амьдарч буй хэрэг гарах биз ээ.

Өсөхбаярын Үүлэн
Шиншү их сургууль, Эдийн засгийн факультет 2-р-курс
Монгол банк, Дотоод хяналт Үйл ажиллагааны эрсдэлийн газар, Дадлагын оюутан
2015.10.18

Ашигласан материал:

  1. Төв банкны бодлогын хэрэгслүүд
http://www.mongolbank.mn/moneypolicymethodology.aspx?id=04
  2. Инфляцийн тухай
    http://www.mongolbank.mn/easyeconomic.aspx
  3. What should central banks do? by Frederic S.Mishkin
page 12 Central banks should stress Transparence and Communication
    http://www.mongolbank.mn/documents/moneypolicy/00HOMER.pdf
  4. ИНФЛЯЦИЙГ ОНИЛОХ МӨНГӨНИЙ БОДЛОГО БА ТҮҮНИЙ МӨЧЛӨГИЙГ ӨДӨӨХ ШИНЖ Б. Цэнгүүнжав /СЭЗДС-БЭЗ-III курс
    /http://www.mongolbank.mn/documents/presentation/20111208/2.pdf
  5. Монгол банкны 2013 оны ажлын тайлан
    http://www.mongolbank.mn/documents/annualreport/2013.pdf
  6. One hundred billion dollars buy 3 eggs
    http://www.reliefmine.com/articles/economy/215-one-hundred-billion-dollars

Хуваалцах
Үүлэн
About Үүлэн 16 Articles
Санхүү эдийн засгийн мэргэжлээр сурдаг. Хөрөнгийн зах зээл, үл хөдлөх хөрөнгө, финтек судлаач. Шинэ мэдээ мэдээлэлийг боловсруулж чанартай нийтлэл бичихийг зорьдог.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*