“Зүрх тэмтрэх ЗЭН” Итгэл бадраах үгс-15

Хорин ес. Чиний тулгын чулуу чамд өөрт чинь бий.

“Өөрөө өөрийнхөө эзэн. Өөр нэгэн яахин чиний эзэн болох билээ. Өөрийгөө сайтар засч чадвал, хүрэхэд бэрх хэдий ч өөрийн жинхэнэ эзэн болж чадна.”
Даммапада

Хүнд өөрийн гэсэн тулгын чулуу хэрэгтэй. Хүүхдэд эцэг эх нь, оюутанд профессор нь, шавьд багш нь хэмээх тулгын чулуу оршдог. Гэвч, эхнэрээ өөрийн тулгын чулуу болгох нөхөр байхад, нөхрөө өөрийн тулгын чулуу болгох эхнэр харагдахгүй болох үе ч бий. Яагаад юм бол?

Христийн номлолд бурхныг тулгын чулуугаа болгодог. Япон хүмүүс дотор ч шинто, буддизмыг тулгын чулуугаа болгодог гүн итгэл бишрэлтэй хүмүүс байж магадгүй. Гэхдээ буддын сургаалд угтаа буддизм ч бай, шинто ч бай тулгын чулуугаа болгодоггүй. Тэгвэл буддын сургаалд чухам юуг эцсийн тулгын чулуугаа болгодог юм бол? Хариулт нь “би өөрөө” юм.

Өөрөө өөртөө хамаарах л буддын сургаалын үндсэн санаа юм. Буддын сургаал гэдэг шашин шүтлэг гэхээсээ илүүтэйгээр, эрх чөлөөт бодол санаа, эрх чөлөөтэй амьдралд оршдог юм. Түүнд, итгэхгүй бол болохгүй гэх үзэл санаа үгүй, дагахгүй бол болохгүй гэх зан заншил ч үгүй.

Харин эрх чөлөө нь үргэлж “хариуцлага”-тай хамт орших ёстой. Хариуцлагагүй эрх чөлөө гэдэг тормос нь эвдэрсэн машин л гэсэн үг. Сургаалд гардаг эрх чөлөө нь эрх дархаас ялгаатай юм. Хүссэн бүхнээ хийж болно гэсэн үг биш. Эрх чөлөөтэй амьдрахын тулд эхлээд өөрийгөө засах хэрэгтэй. Өөрийгөө удирдаж чадахгүй хүн эрх чөлөөтэй амьдарна гэж үгүй. Учир нь, шуналын боол болж байгаа учраас. Шуналаа удирдаж чаддаг хүн л өөрөө өөрийнхөө тулгын чулуу болон эрх чөлөөтэй амьдарч чадна.

 

Гуч. Нүдний өмнөхөө нэг бүрчлэн чухалчлан амьдаръя.

“Хүн хэрэв буддын зам мөрөөр замнаваас, нэгэн зүйлд учирвал түүндээ зүрх сэтгэлээ цутгаж, нэгэн зүйл бүтээх ёстой үйлтэй таарвал, түүнийгээ чухалчлан гүйцэтгэмүй.”
Догэн

Буддын зам мөрийг дагаж, түүнийг мэдэхээр эрэлхийлэгч хүмүүн бол, юун түрүүнд нэгэн зүйлээс эхлэх хэрэгтэй. Тэр нэгэн зүйлдээ уусан алдарч, тэр зам мөрийнхөө про нь болох ёстой. Буддын зам мөр өөрийн чинь хөл доороос л эхэлнэ. Одоо энд нэг алхам урагшлахгүй бол, зам өөр хаана ч үгүй. Баруун хөлөө нэг алхам урагш зөөж, улмаар зүүн хөлөө мөн нэг алхам…

Би анх Антайжи(Амирлангуйн сүм)-д ирэхдээ 22 настай байлаа. Тэр үеийн би буддын зам мөрийг нэн онцгой, тусгай юм гэсэн ойлголттой байж. “Шообоогэнзо” мэтийн ухаарахад бэрх буддын сударт нуугдан буй мэдлэг, удаан хугацааны зазэн бясалгалыг давснаар олдоно гэж бодсон гэгээрэл зэрэг л буддын зам мөр юм гэж бодож байлаа. Тийм болохоор номын ахдаа “гутлаа зэрэгцүүлж тавь, хаалгаа хаа, 00-н өрөөний чийдэнг унтраа” гэх мэтээр хэлүүлэх бүртээ “ямар ядаргаатай юм бэ” гэж боддог байв. “Би ямар ойр зуурын шалдар булдар юм хэлүүлэх гэж Японд ирсэн биш. Буддын зам мөрөөр замнах гэж ирсэн юм. Гутлаа зэрэгцүүл ч гэх шиг, ямар хамаа байна аа.”

Одоо бодох нь ээ туйлын ичмээр байжээ. Буддын зам мөр юу юунаас чухал гэдэг нь үнэн. Гэхдээ, өдөр тутмын амьдралынхаа тохиол бүрийг чухалчлан авч үзэлгүйгээр өөр хаанаас чухал зүйлийг эрэлхийлэх гэсэн юм бол? Одоо, нүдний чинь өмнө өрнөж буй явдал, энэ л цорын ганц чухал зүйл. Өглөө босоод ор дэрээ хураах, гэрээсээ гарахдаа чийдэнгээ марталгүй унтраах, хоол идсэнийхээ дараа аяга тавгаа угаах, хэрэглэсэн зүйлээ өмнөх байранд нь буцааж тавих. Тэрхүү өдөр тутмын биеэ авч яваа байдал, тохиол бүхэнд буддын зам мөр бус зүйл нэгээхэн ч үгүй юм шүү.

Нэлке Мүхо “Герман Зэн Хуваргын Зүрхэнд Цуурайтах Буддын Сургаал 100” номоос.

Э.Өнөболд
Тохокү ИС, Инженерийн факультет, Электроник М2
2016.06.30

Хуваалцах

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*