Хэрхэн Худалдааг Хүн Бүрийн Амьдралд Хүртээмжтэй Болгох Вэ

Их Нүдэн сайтын шинэ булан болох “Дэлхийн Хэвлэлд” буланд маань дэлхийн алдартай сонин, сэтгүүлд гарч буй уншигч түмэнд маань хэрэг болохуйц, уншууштай гэх нийтлэлүүдийг сонгон авч орчуулан хүргэж байна. Анхны дугаарт маань 2016 оны 10 сарын 5 өдрийн Уолл Стрийт Журналд гарсан Олон Улсын Валютын Сангийн Тэргүүн Кристин Лагардэ, Дэлхийн Банкны Ерөнхийлөгч Жим Йонг Ким, Дэлхийн Худалдааны Байгууллагын Ерөнхий Захирал Роберто Азэвэдо нарын бичсэн нийтлэлийг орчуулан хүргэж байна. Таалан сонирхоно уу.

Вашингтон хотноо Олон Улсын Валютын Сан, Дэлхийн Банкны тогтмол уулзалтанд орж буй дэлхийн улс орнуудын эдийн засгийн лидерүүдийн ихэнх нь эх орондоо харихдаа сэтгэл гундуу дүр төрхтэй учрах болов уу. Өнөөдөр олон улс даяар худалдаанд итгэх итгэл байхгүй болж, гадаад худалдаанаас дотоодын эдийн засгаа хамгаалах үзэл санаа газар авч, дэлхийн худалдааны өсөлт удааширч, үр бүтээмжийн өсөлт унаад байна. Ялангуяа хөгжингүй орнуудын эдийн засгийн өсөлт хэт удааширч, харилцан тэгш бус өсөлтийг үзүүлж буй нь дэлхийн эдийн засгийн өсөлт, тэгш байдлыг хангаж ирсэн нээлтэй худалдааны бодлогонд сүүдэр татуулаад байна.

Эдийн засгийн өсөлтийн удааширалт, гаднаас дотоодыг хамгаалах бодлогын сөрөг нөлөөллийг үгүй болгохын тулд бид худалдааг гол хөдөлгөгч хүч болгох ёстой. Олон улсын хамтын ажиллагааны замаар бид нээлттэй байдал, эдийн засгийн интеграцийн ач тусыг хөгжиж буй орны жижиг бизнес эрхлэгчидэд хүртэл хүргэх ёстой байна. Мөн бид дээрх бодлогын нөлөөгөөр хохирол амсах талыг хүртэл анхаарахаа умартаж болохгүй.

Нэг зүйлийг энд тодорхой болгоё. Худалдаа гэдэг бол худалдааг зогсоох эд биш. Ажлын байрыг нэмэгдүүлэх, баялагийг бий болгох, дэлхийн ядуурлыг бууруулах хэрэгсэл юм. Нээлттэй зах зээлийн ачаар, хүн бүр олон төрлийн бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг хүлээн авах боломжтой болж, бүтээлч шинэ санаа дэлхий даяар хурдацтай тархаж, олон аж ахуйн нэгж байгууллагууд гадны том зах зээлүүдэд нэвтрэх боломжтой болдог.

2008 оны дэлхийн санхүүгийн хямралын өмнөх арван жилд, Дэлхийн Худалдааны Байгууллагын замаар хийгдсэн олон талт бодлогууд нь дэлхийн эдийн засгийн өсөлтөнд онцгой хувь нэмэр оруулсан. Хөгжиж буй орнууд дэлхийн худалдааны сүлжээнд нэвтэрснээр гаднаас хөрөнгө оруулалтыг татаж, олон сая ажлын байрыг бий болгосноор ядуурлаас ангижирч байна.

Гэвч сүүлийн жилүүдэд олон улсын худалдаа амьжиргааны түвшинг сайжруулах үүргээ биелүүлж чадсангүй. 2012 оноос хойш олон улсын худалдаа ердөө гуравхан хувь өссөн. Энэхүү үзүүлэлт нь хямралын өмнөх 10 жилийн үеийн худалдааны өсөлтийн талд нь ч хүрэхгүй хувь юм. Өнгөрсөн онуудад бараа бүтээгдэхүүний худалдаа огт өсөөгүй байх жишээтэй.

Он жил дамжин буй энэхүү худалдааны дорой өсөлт нь орчин үеийн түүхэнд ажиглагдаагүй тохиолдол юм. Үр дүнд нь олон улсын хөрөнгө оруулалт суларч болон эдийн засгийн өсөлт унав. Бидний сүүлд хийгдсэн судалгаанаас үзвэл, хөрөнгө оруулалт суларсан, эдийн засгийн  өсөлт унасан гэхээс илүү олон улсын худалдааны өсөлт доройтсон нь олон сөрөг зүйлсийн шалтгаан болж байгаа нь тодорхой болсон. Худалдааны реформын удаан хэрэгжилт, шинээр тарифийн санаачилга, тарифгүй бүсийг цуцлах, түүнд саад хийх зэрэг нь олон улсын худалдааг улам доройтуулах шалтгаан болж байна.

Үүний эсрэг юу хийх ёстой нь тодорхой. Эдийн засгийн өсөлт болон хөгжлийг дэмжих худалдааг дахин сэргээхийн  тулд нийт эрэлтийг ихэсгэх, бүтцийн өөрчлөлтийг хийх макро эдийн засгийн бодлого нэн шаардлагатай.

Засгийн Газар болон Олон Улсын Байгууллагууд нээлттэй худалдааг дэмжиж үйл ажиллагаа явуулах хэрэгтэй. Үүндээ хэрхэн худалдаа нь инноваци, ажил эрхлэлт, амьдралын түвшин, бизнес эрхлэх орчинг сайжруулдаг, нэмэгдүүлдэг болохыг тодорхой болгох нь чухал. Мөн дан ганц эерэг тал ч бус худалдаанаас үүсч болох сөрөг төл, эрсдэлүүдийг хүртэл ард иргэд, аж ахуйн нэгж байгууллагуудад тодорхой болгох нь чухал.

Бид бүхэн үйлчилгээний салбар болон интернэт худалдаан дахь худалдаа эрхлэх саад тотгорыг бууруулахын тулд хамтран ажиллах хэрэгтэй байна. Дэлхийн эдийн засгийн нийт үйл ажиллагааны гуравны хоёрыг дангаараа бүрдүүлэх болсон үйлчилгээний салбарт өдгөө 30-40 хувийн тариф байна гэдэг үнэхээр цочирдмоор. Дэлхийн Худалдааны Байгууллагын үйлчилгээний салбар дахь худалдааны талаарх цаашдын амбицитай зөвшилцөл  нь үр өгөөж, дэлхийн эдийн засгийн хөгжлийг өсгөх бүрэн боломжтой.

Засгийн Газрууд ч эхэлснээ дуусгах хэрэгтэй байна. Жишээлбэл, Дэлхийн Худалдааны Байгууллагын Худалдааг Эрчимжүүлэх Гэрээ (Trade Facilitation Agreement) байна. Энэхүү гэрээ нь зарим улсын худалдааны зардлын 15 хувийг нь байхгүй болгож тэдгээрийг олон улсын худалдааны сүлжээнд орох оролцоог нэмэгдүүлнэ. Энэхүү гэрээг ажил хэрэг болгож амжаагүй Дэлхийн Худалдааны Байгууллагын гишүүн орнууд маань  энэ он дуусахаас өмнө эцэслэн шийдвэрлэх хэрэгтэй байна.

Худалдааг Эрчимжүүлэх Гэрээ нь хөгжиж буй орнуудын экспортыг олон талтай болгох, шинэ зах зээлд нэвтрүүлэх ач холбогдолтой юм. Нэн ядуу байгаа орнуудад туслахын тулд илүү өргөн арга хэмжээ авах ч хэрэг байна. Эдгээр улс орнуудад бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээ чөлөөтэй экспортлох боломж алга. Тэдэнд худалдааг эрчимтэй явуулах дэд бүтэц хэрэгтэй байна. Мөн эмэгтэйчүүдийн худалдаа эрхлэх, бизнес эрхлэх орчинг бүрдүүлэхийн тулд жендерийн асуудлыг шийдэх, жижиг дунд бизнес эрхлэгчидэд тулгарч буй бусад асуудлуудыг хөндөж анхаарах нь чухал.

Хэдийгээр худалдаа нь олон талын ач тустай ч, олон хүмүүс ач тусыг нь хүртэж чадалгүй ард хоцорсоор. Автоматжуулалт зэрэг технологийн болон бусад хүчин зүйлээс ч шалтгаалж ажилгүйдэл, цалингийн зогсонги байдал бодит биелэлээ болж, олон хүний аж амьдралыг хойш нь татаж байна.

Дотоодын зөв бодлогыг явуулснаар, худалдаа нь хүн бүрийн амьдралд эерэгээр нөлөөлөх боломжтой. Засгийн Газрууд боловсрол, ажлын байрны дадлагажуулалтанд хөрөнгө оруулалт хийх, худалдаанаас болж хохирол амсаж буй ард иргэдээ  түр зуурын орлогын эх үүсвэрээр хангах, тэдэнд ажил хайхад нь туслах, дэмжих зэргийг бодлогыг улс орныхоо эрх ашигтайгаа уялдуулан хэрэгжүүлэх нь чухал. Сингапур, Денмарк, Өмнөд Солонгос зэрэг улсууд дээрх хөтөлбөрүүдийг амжилттай хэрэгжүүлж байна. Манай институтууд бусад улс орнуудыг дээрх бодлогыг хэрэгжүүлэх, улс орнууд өөр хоорондоо туршлагаа солилцох зэргийг дэмжиж чадна.

Худалдааг өсөлтийн гол хөдөлгөгч хүч болгон өөрчлөх, дэлхийн ядуурлыг бууруулах зорилгодоо хүрэхийн тулд худалдааны нэгдмэл байдлыг халах бус улам эрчимжүүлэх нь нэн чухал юм. Дотоодын сайн бодлогыг нээлттэй эдийн засагтай хамтран хэрэгжүүлснээр худалдаа нь тэгш хуваарилагдсан нэмэлт баялагийг бүтээх юм.

(Эх сурвалж:

The Wall Street Journal, Wednesday, October 5, 2016, “How to Make Trade Work For Everyone”)

Гол санааг нэгтгэвэл (Энэ хэсэг нь орчуулгын эх сурвалжид ороогүй болно)

  • Худалдаа нь эдийн засгийн өсөлт, амьжиргааны түвшинг сайжруулах, тэгш байдлыг бий болгох гол хөдөлгөгч хүч юм.
  • Дотоодын эдийн засгийг дэмжих макро эдийн засгийн зөв бодлого нь худалдааг зөв замд нь чиглүүлэх, эрчимжүүлэх чухал хэрэгсэл.
  • Улс орнууд өөр хоорондоо туршлагаа хуваалцах, Олон Улсын Валютын Сан, Дэлхийн Банк, Дэлхийн Худалдааны Байгууллага зэрэг том институтуудын хамтын ажиллагаагаар эдийн засгийн өсөлтөнд тулгарч буй асуудлуудаа шийдэж чадна.

 

 

Хуваалцах
Баяраа
About Баяраа 85 Articles

Өөрийгөө болон бусдыг хөгжүүлж явах хүсэлтэй нэгэн. Эдийн засаг, менежмент, санхүүгийн зах зээл, хувь хүний хөгжлийн талаарх нийтлэл бичдэг. Хорвоо ертөнцийн ярвигтай асуудлыг энгийнээр ойлгомжтойгоор хүргэхийг зорьдог.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*